هنر به مثابه سلاح؛ فراتر از زیباییشناسی
استاد مؤیدی در ابتدای سخنان خود به تفاوت بنیادین میان آثار گرافیکی در زمان صلح و زمان جنگ اشاره کرد. ایشان تأکید داشتند که در بحبوحه نبرد، اولویتهای هنری تغییر میکند: «ما در اوضاع جنگی دیگر به دنبال کیفیت بصری صرف یا ظرافتهای زیباییشناختی پیچیده نیستیم؛ بلکه هدف اصلی، رساندن سریع، صریح و اثرگذار پیام است.» در واقع، گرافیک در جنگ نه یک تزیین، بلکه یک ابزار استراتژیک برای شکلدهی به افکار عمومی و مدیریت هیجانات جامعه محسوب میشود.
رسانه؛ بستر نبرد نرم
یکی از محورهای اصلی این کارگاه، بررسی نقش رسانه در انتقال مفاهیم گرافیکی بود. استاد مؤیدی با طرح پرسشی از دانشجویان مبنی بر اینکه «جنگ اگر با اسلحه برده نشود، با چه چیزی برده میشود؟»، بحث را به سمت هنر روایتگری و قدرت رسانه سوق داد. ایشان تبیین کردند که هنر، فرآیند خلق اثر است و رسانه، پلتفرم یا بستری است که این اثر را به تودهها میرساند. در دنیای امروز، گرافیک در جنگ پیوندی ناگسستنی با فضای مجازی، انیمیشن، میمها (Memes) و حتی هوش مصنوعی پیدا کرده است.
ارکان سهگانه گرافیک جنگ: ترس، امید و دشمنشناسی
در ادامه نشست، استاد به تحلیل روانشناختی آثار گرافیکی در شرایط بحران پرداخت و سه محور اصلی را برای فعالیت هنرمندان در این عرصه برشمرد: ۱. مدیریت ترس: هنر گرافیک میتواند با رویکردی حماسی یا حتی طنز، ترس ناشی از تهاجم دشمن را در جامعه خنثی کرده و آن را به شجاعت تبدیل کند. ۲. تزریق امید: آثاری که بر پیروزی، مقاومت و آینده روشن تمرکز دارند، روحیه ایستادگی را در مردم و رزمندگان تقویت میکنند. ۳. دشمنسازی و اقناع: استفاده از ابزارهای گرافیکی برای به تصویر کشیدن چهره واقعی دشمن و اقناع افکار عمومی بینالمللی، از وظایف خطیر هنرمند متعهد است.
از پوستر تا گرافیک میدانی
در این کارگاه، نمونههای متعددی از آثار برجسته هنرمندان انقلابی و بینالمللی مورد نقد و بررسی قرار گرفت. از پوسترهای مینیمال و نمادین گرفته تا کاریکاتورهای هوشمندانه اساتیدی چون شجاعی طباطبایی و آثار دیجیتال هنرمندانی چون پویا سرابی. استاد مؤیدی با اشاره به «گرافیک میدانی» خاطرنشان کرد: «در شرایطی که دسترسی به اینترنت محدود میشود، خیابانها، دیوارها و حتی پشت خودروها به رسانه اصلی تبدیل میشوند. کلیشهها، شابلونها و شعارنویسیهای هنرمندانه، گرافیک را به قلب جامعه میبرند.»
کارگاه عملی و مأموریت دانشجویان
پایانبخش این نشست، تعریف یک پروژه عملی برای دانشجویان بود. شرکتکنندگان به سه گروه تقسیم شدند تا بر اساس سه محور «ترس»، «امید» و «دشمنشناسی»، ایدههای خود را در قالبهای مختلف هنری (از پوستر و تصویرسازی تا طراحی شعار) ارائه دهند. هدف از این بخش، تربیت هنرمندانی «آتش به اختیار» است که بتوانند در لحظات حساس و ساعات اولیه وقوع بحران، بدون اتلاف وقت، واکنش هنری مناسب و اثرگذاری نشان دهند.
دانشگاه هنر و اندیشه اسلامی با شعار «هنر، اندیشه میطلبد»، همواره در تلاش است تا با برگزاری چنین نشستهایی، پیوند میان تخصص هنری و دغدغههای اجتماعی-سیاسی را تقویت کرده و نسلی از هنرمندان متعهد را به جامعه هنری کشور معرفی نماید.
