تحولات پوشاک زنان در دوره دوم لویی چهاردهم: تجمل و نوآوری در اوج باروک
این نشست با ارائه خانم فائزه خوشصنعتی، عضو هیئتعلمی موسسه آموزش عالی هنر و اندیشه اسلامی، همراه بود و به بررسی جزئیات و ظرایف مد و پوشاک عصر باروک، از جمله ویژگیهای پوشش زنان و مردان، آرایش مو و صورت، و اکسسوریهای رایج در آن دوره تاریخی پرداختند.
خانم خوشصنعتی در ادامه ارائه خود، به دوره دوم حکومت لویی چهاردهم (۱۶۶۱-۱۶۷۰) اشاره کردند که اوج اقتدار فرانسه در زمینه مد و پوشاک محسوب میشود. در این دوره، افراط در استفاده از تور، الیاف طلا و نقره، ملیلهدوزی و روبانها به اوج خود رسید. ایشان به موارد مهم زیر اشاره کردند:
- نقاشیهای دستی روی پارچه: یکی از ویژگیهای این دوره، نقاشیهای دستی گل و گیاه با ابعاد بزرگ روی پارچههای ابریشمی بود. همچنین، برای نخستین بار سایهروشن در طراحی و تولید پارچه به کار گرفته شد که جلوهای بصری به لباسها میبخشید.
- لامودست یا روپوش دامن: استفاده از روپوشی روی دامن اصلی (مانتو یا لامودست) که جلوی آن به بالا جمع میشد و توسط روبان بسته میشد، بسیار متداول بود. دامنهای رویی اغلب از ابریشم زربفت و دامن زیرین از تافته تهیه میشدند.
- ترانسپارنتها و تأثیرات اجتماعی: پیراهنهای بدننما از کتان نازک یا حریر که روی آنها نقاشیهایی انجام میشد و زیر آن ساتنهای درخشان به عنوان آستر استفاده میشد. اشاره به ترانسپارنت بدون آستر که توسط “رزبرتن” و “ماری آنتوانت” به نمادی از تجملگرایی و افراط در دربار تبدیل شد و تأثیر آن بر آتشافروزی انقلاب فرانسه، از نکات مهم ارائه بود.
- پوشاک خانه و اکسسوریها: لباسهای راحتی جلو باز و گشاد، استفاده از بادبزنهای توری، چترهای چینی با حاشیه شرابه دوزی، و همچنین زیورآلات فراوان شامل گردنبندهای لوستری (لاوالیِر)، گوشواره، و سنجاق سینه از جمله ویژگیهای این دوره بود. استفاده از خالهای مصنوعی و ماسکهای سیاه رنگ برای زنان نیز بسیار رایج شد.
اواخر دوره باروک: سادگی نسبی و ظهور استایلهای جدید
در بخش پایانی ارائه، خانم خوشصنعتی به دوره سوم حکومت لویی چهاردهم (۱۶۷۰-۱۷۱۵) پرداختند که با کاهش تدریجی از اوج باروک همراه بود.
- پوشاک مردان: نیمتنههایی (هابیت) که به جلیقه تبدیل شدند، با آستینهای کوتاه و شلوارهای نیکر باکرز (بالاتر از زانو) جایگزین راینگریف شدند. چکمهها نیز به تدریج از مد افتادند و استفاده از سیبیلهای باریک و سپس تراشیدن کامل صورت رواج یافت. همراه داشتن عنفیهدانهای جواهرنشان (جعبه تنباکو) نیز به یک اکسسوری مد روز تبدیل شد.
- پوشاک زنان: بالاتنههای کوچکتر و برجستهتر، و آستیکر (دستمال گردن مردانه که توسط زنان پذیرفته شد)، و پالاتین (شنلهای خزدار کوچک) به عنوان گردنپوش، از نوآوریهای این دوره بود. زیردامنیهای چتری باریکتر با نام “پانیِر” (قفس پرنده)، و نوارهای پهن چیندار (فابالا) نیز رایج شد. مدل موی “فونتاژ” (چندین طبقه از تور و کتان با پایههای فلزی)، و سپس مدل موی “کمد” (با سادگی بیشتر و بدون پارچه) از دیگر تغییرات بود. کفشهای لوئی (پاشنههای بلند) و “مولز” (کفشهای بدون پشت و پاشنه بلند) نیز مورد استفاده قرار میگرفتند.
باروک در دنیای مد معاصر: الهامبخش طراحان بزرگ
خانم خوشصنعتی در جمعبندی خود، به تأثیر عمیق سبک باروک بر دنیای مد امروز اشاره کردند. طراحان معروفی چون ورساچه و دولچه اند گابانا در کالکشنهای خود از این سبک فاخر و پرهیجان الهام میگیرند. ایشان توضیح دادند که استفاده از رنگهای طلایی بر زمینه مشکی در طراحیهای امروزی، برگرفته از کاربرد گسترده الیاف طلا در عصر باروک و همچنین نماد قدرت و شکوه رنگ مشکی است. بسیاری از طراحیهای معاصر برگرفته از سبک معماری باروک هستند که با پارچههای پر نقش و نگار، گلدوزیها، و چاپ گل و گیاه و حیوانات روی ابریشم و ساتن خود را نشان میدهند.
در پایان این نشست، خانم خوشصنعتی از حضور مخاطبان تشکر کرده و برای علاقهمندان به مطالعه بیشتر در زمینه تاریخ لباس و مد، کتابهای “تاریخ ۵۰۰۰ ساله لباس مردم جهان” و “تاریخ طراحی لباس از پیشاتاریخ تا امروز” را توصیه کردند. ایشان همچنین از تحقیقات دکتر سید علی مجابی در زمینه باروک قدردانی کردند.
